با توجه به گسترش واردات و صادرات در دنیا، نیاز به قوانین جامع و کاملی برای بهبود مدیریت فرآیندهای ورود و خروج احساس می شود. یکی از مسائل حائز اهمیت در تجارت بین‌الملل، مربوط به رویه‌های گمرکی است.

در ادامه این مقاله از زنجیره هوشمند صادرات، قصد داریم به سوال "رویه گمرکی چیست؟" پاسخ دهیم و با انواع رویه‌های گمرکی آشنا شویم. اگر قصد صادرات زعفران یا دیگر محصولات و کالاهای ایرانی را دارید، تا آخر این مقاله با ما همراه باشید.

رویه گمرکی چیست؟

رویه‌های گمرکی روش‌های مختلفی هستند که کالاهای وارد شده به کشور یا خارج شده از آن را پوشش می دهند. این رویه‌ها به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند: مجاز، مجاز مشروط و ممنوع.

• کالاهای مجاز، کالاهایی هستند که واردات و صادرات آنها به کشور بدون نیاز به مجوز امکان‌پذیر است. به عبارت دیگر برای این نوع کالاها اجازه ورود و خروج به صورت آزاد وجود دارد.
• کالاهای مجاز مشروط، کالاهایی هستند که برای ورود و خروج آنها نیاز به دریافت مجوز از یک یا چند سازمان دولتی مربوطه وجود دارد. به عبارت دیگر، واردات یا صادرات این کالاها مشروط به اخذ مجوز است.
• در نهایت، کالاهای ممنوع، کالاهایی هستند که به موجب قوانین و مقررات، اجازه ورود به کشور یا خروج از آن را ندارند.

دقت کنید که در اظهارنامه گمرکی باید رویه‌های گمرکی مربوطه، ذکر شده و مقررات آن به شیوه‌ای صحیح اجرا شود زیرا تخلف گمرکی زمانی رخ می‌دهد که رویه‌های گمرکی به درستی اجرا نشوند.

حال به طور مختصر با انواع رویه‌های گمرکی آشنا می‌شویم.

انواع رویه‌های گمرکی

رویه‌های گمرکی را می‌توان در سه دسته اصلی قرار داد. این دسته‌بندی شامل موارد زیر است:

• رویه‌های ورودی: این رویه‌ها مربوط به کالاهایی هستند که به کشور وارد می‌شوند. قوانین و مقرراتی که برای ورود این کالاها به کار می‌روند، در این رویه‌ها تعیین می‌شوند. مثلاً مقررات مربوط به تعرفه‌های واردات، مالیات‌ها، ممنوعیت‌ها، نرخ ارز و سایر قوانین گمرکی برای ورود کالاها به کشور در این رویه‌ها اعمال می‌شوند.
• رویه‌های صدوری: این رویه‌ها مربوط به کالاهایی هستند که از کشور صادر می‌شوند. در این رویه‌ها قوانین و مقررات مربوط به صادرات کالاها تعیین می‌شوند. برای مثال، مقررات مربوط به تعرفه گمرکی، مالیات‌ها، ممنوعیت‌ها و سایر مقررات گمرکی برای خروج کالاها از کشور در این رویه‌ها اعمال می‌شوند.
• سایر رویه‌ها: این دسته شامل رویه‌هایی است که علاوه بر رویه‌های ورودی و صدوری، نحوه اجرای دیگر قوانین و مقررات گمرکی را مشخص می‌کنند. به عنوان مثال، رویه‌های مربوط به ترانزیت کالا، رویه‌های موقت برای کالاهایی که به صورت موقت وارد یا خارج می‌شوند، و سایر رویه‌هایی که مربوط به موارد خاصی مانند نمایشگاه‌ها، تست و آزمایشات، نمونه‌برداری و غیره هستند.

رویه‌های ورودی

کالاهایی که به کشور وارد می‌شوند می‌توانند به یکی از حالت‌های زیر اظهار شوند:

• ورود قطعی
• ورود موقت
• ورود موقت برای پردازش
• مرجوعی (اعاده به خارج از کشور)
• عبور خارجی
• عبور داخلی

خوب است بدانید که:

"ورود قطعی، ورود موقت، ورود موقت برای پردازش، مرجوعی و عبور خارجی" در دسته تشریفات قطعی گمرک قرار می‌گیرند. این به این معنی است که پس از تطبیق اسناد و مدارک، اظهارنامه و مجوزهای مربوطه در گمرک با قوانین و مقررات مربوط به صادرات و واردات و دریافت وجه متعلقه به کالا، امکان ترخیص قطعی کالا فراهم می‌شود.

"عبور داخلی" در دسته تشریفات غیر قطعی گمرک قرار می‌گیرد. این به این معنی است که فقط هنگام ترخیص کالا لازم است تا تمامی مقررات انجام شود، در صورتی که نیاز به ترخیص کالا نباشد، عملیات انجام شده در آن تنها برای صدور مجوز جابجایی کالا از یک گمرک به گمرک دیگر به اشکال مختلفی همچون حمل یکسره یا ترانزیت داخلی است.

ورود قطعی چیست؟

در ورود قطعی، پس از انجام تشریفات اخذ تمام مجوزهای لازم و پرداخت حقوق ورودی و هزینه‌های خدمات انجام شده، می‌توان کالاها را ترخیص کرد و آن‌ها را در داخل قلمرو گمرکی به طور دائم مورد استفاده قرار داد. در صورتی که کالاهای وارد شده به کشور از زمان ورود به انبار تا زمان تحویل به مرجع گیرنده دچار آسیب یا فساد شده باشند، می‌توان به درخواست صاحب کالا پس از انجام تشریفات گمرکی و پرداخت هزینه‌ها، آن‌ها را به دولت واگذار یا از کشور خارج کرد. در چنین شرایطی نیازی به پرداخت حقوق ورودی نیست.

ورود موقت کالا

برخی از کالاها وجود دارند که براساس شرایط خاص، باید در یک زمان معین در کشور مورد استفاده قرار بگیرند. به عبارت دیگر این کالاها به صورت موقت وارد گمرک می‌شوند و در زمان مشخصی باید به همان شکل اولیه از گمرک خارج شوند. برخی از این کالاها عبارتند از:

• کالاهایی که قرار است در نمایشگاه‌های بین‌المللی به نمایش گذاشته شوند.
• دستگاه‌ها و تجهیزاتی که برای تعمیر ماشین‌آلات مورد استفاده قرار می‌گیرند.
• تجهیزاتی که برای احداث تاسیسات صنعتی و کارخانه، سدسازی، استخراج و اکتشاف، حفاری، راهسازی، نقشه‌برداری و غیره به کار می‌روند.
• لوازم و تجهیزات امدادی که هنگام وقوع حادثه از سوی سایر کشورها ارسال می‌شوند.
• هواپیماهای مسافربری یا هواپیمایی که برای سم‌پاشی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
• تجهیزاتی که برای مباحث علمی و آموزشی نیاز به ورود موقت دارند.
• خودروها یا وسایل نقلیه اشخاص غیرمقیم که برای استفاده شخصی مورد نیاز هستند.
• کالاهایی که با هماهنگی دولت و طبق قرارداد، مجاز به ورود موقت به کشور هستند.

پیشنهاد مطالعه: مهمترین محصولات صادراتی ایران

ورود موقت برای پردازش

کالاها گاهی برای ساخت، تعمیر، تکمیل و موارد مشابه، به صورت موقت وارد قلمرو گمرکی یک کشور می‌شوند و قرار است به کشور مبدا بازگردانده شوند. در این صورت رویه گمرکی ورود موقت مورد استفاده قرار می‌گیرد. لازم به ذکر است که ابزارآلات و مواد روان‌کننده در این رویه گمرکی قرار نمی گیرند.

مرجوعي (اعاده به خارج از كشور)

روش دیگری که می‌توان برای کالاهای وارد شده به کشور و حاضر در گمرک استفاده کرد، استفاده از مفهوم "مرجوعی" است. در این روش، کالاها بر اساس مقررات متروکه، تا زمان فروش قابل اظهار و با پرداخت هزینه گمرکی می‌توانند ترخیص شوند.

عبور خارجي

همچنین، در روش عبور خارجی، کالا تحت نظارت یک گمرک وارد قلمرو گمرکی یک کشور می‌شود و از گمرک دیگری خارج می‌شود تا به مقصد نهایی خود برسد. در این صورت، کالا از یک قلمرو گمرکی به دیگری عبور می‌کند.

عبور داخلي

در روش عبور داخلی، کالا تحت نظارت گمرک (قبل از ترخیص گمرکی) از یک گمرک به یک گمرک دیگر یا محل تحت نظارت گمرک منتقل می‌شود و در مقصد تشریفات گمرکی انجام می‌شود.

رویه‌های صدوری چیست؟

کالاهایی که از کشور خارج می‌شوند، می‌توانند به یکی از دو حالت زیر اظهار شوند:

صدور قطعی: برخی از کالاها برای استفاده در کشورهای خارجی و فروش، از کشور خارج می‌شوند. در این صورت از رویه گمرکی صدور قطعی استفاده می‌شود. کالاهای صادراتی با ارائه مدارک مورد نیاز به گمرک‌های داخلی اظهار و با ترخیص مناسب می‌توانند از مرزها عبور کنند.

صدور موقت: برخی از کالاها به مدت زمان معینی نیاز دارند که در یک کشور برای اموری مانند ساخت، پردازش، تعمیر و غیره استفاده شوند و سپس به کشور مبدأ برگشت داده شوند. به عبارتی این کالاها به صورت موقت از کشور خارج می‌شوند تا برای خدماتی همچون ساخت، پردازش و تعمیرات در کشور مقصد استفاده شوند.

سایر رویه های گمرکی

سایر رویه‌های گمرکی عبارتند از:

• کالای مسافری: شامل افرادی است که با حمل گذرنامه یا مجوز تردد مجاز، به قلمرو گمرکی وارد یا از آن خارج می‌شوند که شامل اشخاصی است که در ایران مقیم هستند و یا افراد غیرمقیمی که موقتاً به قلمرو گمرکی وارد یا خارج می‌شوند. صادرات چمدانی چیست را می توانید مطالعه کنید.
• پیک سیاسی و بسته‌های پست سیاسی: بسته‌های پست سیاسی شامل بسته‌هایی هستند که توسط وزارت امور خارجه، نمایندگی‌های سیاسی دولت جمهوری اسلامی یا دولت‌های خارجی پلمپ شده‌اند. پیک سیاسی هم فردی است که نوشته‌های رسمی را از طرف وزارت امور خارجه، سفارت‌خانه‌ها یا نمایندگی‌ها حمل می‌کند.
• مرسولات پست بین‌المللی: فرایند جابجایی و توزیع اشیایی که با قوانین پستی کشور یا اتحادیه پست جهانی سازگار هستند، توسط این رویه گمرکی انجام می‌شود.
• فروشگاه‌های آزاد: فروشگاه‌هایی هستند که تحت نظارت گمرک در فرودگاه‌های بین‌المللی فعالیت می‌کنند و کالاهای داخلی و خارجی را به صورت معاف از حقوق ورودی به فروش می‌رسانند.
• وسایل نقلیه برای مقاصد تجاری: شامل وسایل نقلیه جاده‌ای، ریلی، آبی، خاکی و هواپیما است که برای جابجایی افراد و کالاها برای اهداف تجاری در سطح بین‌الملل استفاده می‌شوند.
• رویه انتقالی: در این رویه گمرکی، کالاها در محدوده گمرک ورودی به یک وسیله حمل و سپس از آن به یک وسیله حمل خروجی منتقل می‌شوند.
• رویه کران‌بری (کابوتاژ): کالاهایی که از طریق دریا و حمل و نقل دریایی از یک گمرک مرزی به گمرک مرزی دیگر منتقل می‌شوند، مشمول این رویه گمرکی می‌شوند.

همانطور که پیش از این هم گفته شد، کالاهای وارداتی و صادراتی مشمول رویه‌های گمرکی خاصی می‌شوند که هر یک از آنها شرایط و قوانین ویژه‌ای دارند. از این رو، برای انجام واردات و صادرات به صورت صحیح، تسلط کافی به رویه‌های گمرکی ضروری است.