ترانزیت به عنوان یک فعالیت بین‌المللی در حوزه حمل و نقل کالا به معنای عبور کالا از یک کشور ثالث در مسیر ارسال آن از کشور اول به کشور دوم است. این فعالیت مستلزم رعایت قوانین و مقررات مربوطه در هر کشور است که ممکن است در کشورهای مختلف متفاوت باشد اما تمامی این قوانین بر اساس قوانین بین‌المللی تدوین شده‌اند. کشوری که توانایی بهره‌برداری موثر از ترانزیت را داشته باشد از مزایا و فواید آن بهره خواهد برد و سود و درآمد قابل توجهی را کسب خواهد کرد.

ترانزیت کالا چیست؟

ترانزیت کالا عبور کالا از یک کشور ثالث در مسیر ارسال آن از کشور اول به کشور دوم است. به عنوان مثال، اگر یک کالا بخواهد از ایران به هند به صورت زمینی ارسال شود، ممکن است لازم باشد که این کالا ابتدا از کشور پاکستان عبور کند و سپس به هند برسد. در این صورت کالا در کشور پاکستان ترانزیت می شود.

ترانزیت کالا کاملاً متمایز از صادرات و واردات است. در ترانزیت، کالا از یک کشور ثالث (مانند کشور پاکستان در مثالی که آورده شد) عبور می‌کند و سپس به کشور مقصد (هند در این مثال) می‌رسد. در این حالت برای عبور کالا از کشور سوم مانند پاکستان عوارض گمرکی یا حق ترانزیت باید پرداخت شود. این امر موجب شده است که بسیاری از کشورها از جمله کشورهایی مانند امارات و سنگاپور ترانزیت کالا را به عنوان یک منبع درآمد مهم در اقتصاد خود مورد استفاده قرار دهند.

کشور ایران نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی مناسبی که دارد به‌عنوان یک گزینه مناسب برای ترانزیت کالا شناخته می‌شود. در سال‌های اخیر تلاش‌های زیادی برای کسب درآمد از طریق ترانزیت صورت گرفته است.

ترانزیت کالا به طور کلی دو نوع دارد ترانزیت داخلی و ترانزیت خارجی. در ادامه هر یک را به صورت جداگانه برایتان توضیح خواهیم داد.

پیشنهاد مطالعه: مسیرهای گمرکی چگونه در سیستم تعیین می شوند؟

ترانزیت داخلی کالا چیست؟

ترانزیت داخلی کالا به معنای عبور کالا بین دو گمرک در یک کشور است. این نوع ترانزیت عمدتاً جنبه تشریفاتی دارد و مرتبط با حرکت کالا در داخل کشور است.

برای مثال اگر کالا از گمرک استان اردبیل به گمرک استان اصفهان منتقل شود ترانزیت داخلی کالا انجام شده است. در این نوع ترانزیت کالاهایی که در حال انتقال هستند در گمرک مبدأ مورد بررسی قرار می‌گیرند. به عبارت دیگر گمرک مبدأ مسئولیت دارد تمامی کالاها را جهت بررسی دقیق مورد ارزیابی قرار دهد تا در صورت وجود کالاهای خلاف قوانین و مقررات به عنوان کالاهای قاچاق تشخیص داده شوند.

نمونه ای از ترانزیت داخلی کالا در ایران می توان به شرکت‌های تولیدکننده شیشه و بلور در مناطق شمالی کشور اشاره کرد. این شرکت‌ها برای تأمین مواد اولیه خود به معادن و منابع جنوب کشور نیازدارند. بنابراین ترانزیت سنگ معدن از گمرک منطقه جنوبی به گمرک منطقه شمالی انجام می شود و بررسی بار نیز به عهده گمرک مبدأ قرار دارد.

مهم بودن زمان در ترانزیت داخلی کالا نیز یک نکته مهم است. تمامی کالاها باید طبق زمانبندی مشخص به مقصد خود برسند. در غیر این صورت (به عبارت دیگر در صورتی که بار با تأخیر زیادی به مقصد برسد) کالاها به عنوان کالای قاچاق محسوب خواهند شد. با این حال، در صورت وقوع رویدادهای غیرقابل پیش‌بینی مانند تصادف در جاده، نیروهای انتظامی به راننده برگه جریمه‌ای خواهند داد. راننده در این صورت 5 روز فرصت دارد تا کالاها را ترخیص کند.

مدارک لازم برای ترانزیت داخلی کالا

برای انجام هر گونه فعالیتی لازم است یک سری مدارک تهیه شود. در صورتی که قصد ترانزیت داخلی کالا در کشور ما را دارید مدارک لازم به شرح زیر است:

• بارنامه
• فاکتور فروش کالا
• لیست عدل‌بندی
• ترخیصیه
• پروانه بهره‌برداری شرکت تولیدکننده کالا
• قبض انبار گمرک
• گواهی مبدأ
• گواهی ثبت سفارش

پس از کامل شدن همه مدارک و اظهارنامه و جمع آوری آن ها به وسیله گمرک، کالاها خیلی دقیق ارزیابی و بررسی می‌شوند تا از تطابق آنها با مدارک اطمینان حاصل شود. به عبارت دیگر کالا باید بدون هیچ گونه دخل و تصرفی به گمرک مقصد ارسال شود.

پیشنهاد مطالعه: گواهی مبدا چیست؟

ترانزیت خارجی چیست؟

ترانزیت خارجی کالا به معنای جابجایی کالا بین سه کشور یا بیشتر است که شامل عبور از گمرک‌های مختلف می‌شود. در این نوع ترانزیت کالا از مبدأ خود حرکت کرده و پس از عبور از تقریباً سه کشور به مقصد نهایی می‌رسد.

در ترانزیت خارجی کالا، کالاها باید طبق زمان مشخص شده از مرزهای گمرکی کشورهای مورد نظر وارد شوند و سپس طبق زمان مشخص شده از همان مرزهای گمرکی خارج شوند.

نکته بسیار مهم در این نوع ترانزیت داشتن گذرنامه است. همچنین رانندگان ترانزیت خارجی کالا باید از اداره گذرنامه استعلام گرفته و دفترچه خروج را به طور الزامی دریافت کنند. به علاوه اداره نیروی انتظامی مسئول صدور گواهینامه و پلاک خودروی ترانزیتی برای این رانندگان است. لازم به ذکر است در صورتی که محموله ترانزیتی دامی، نباتی و یا شیمیایی باشد برای کسب مجوزهای لازم باید به مراجع مربوطه مراجعه شود.

مدارک لازم برای ترانزیت خارجی

مدارک مربوط به ترانزیت خارجی کالا نسبت به ترانزیت داخلی کالا تفاوت‌هایی دارند. مدارکی که معمولاً برای ترانزیت خارجی کالا مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از:

• فاکتور خرید کالا
• بارنامه کالا
• لیست عدل بندی
• معرفی نامه
• ضمانتنامه یا تعهد قانونی
• وکالتنامه
• تصویر کارت بازرگانی
• مجوز عبور جهت ورود کالاهای ترانزیت
• مجوز بانک
• راهنمای CHR جاده‌ای و گذرنامه

ترانزیت بین المللی کالا چیست؟

ترانزیت بین المللی کالا یا ترانزیت خارجی به جابجایی کالا بین مرزهای دو یا چند کشور اشاره دارد. به عنوان مثال ارسال کالاهای مختلف از ایران به کانادا یا برعکس یا ارسال کالاها از ایران به ترکیه یا برعکس نمونه‌هایی از ترانزیت بین المللی کالا هستند.

در این نوع ترانزیت محموله‌های کالا از گمرک کشور مبدأ خارج شده و به گمرک کشور مقصد می‌رسند. در صورتی که فاصله بین کشور مبدأ و کشور مقصد طولانی باشد از کشورهای واسطه به عنوان مقصد و مبدأ جهت عبور کالا استفاده می‌شود. در این حالت هر کشور واسطه با توجه به قوانین و مقررات بین‌المللی و قوانین داخلی خود کالا را از خود عبور می‌دهد.

پیشنهاد مطالعه: صادرات خاویار

روش‌های ترانزیت کالا

برای انتقال یک کالا از مبدأ به مقصد چهار روش اصلی وجود دارد: حمل و نقل هوایی، حمل و نقل دریایی، حمل و نقل ریلی و حمل و نقل زمینی. در ادامه هر یک از روش‌ها را توضیح خواهیم داد::

ترانزیت هوایی

یکی از روش‌های رایج ترانزیت کالا در بسیاری از کشورها، ترانزیت هوایی است که از طریق هواپیماهای باربری انجام می‌شود. این روش به عنوان یک راه مطمئن و سریع برای انتقال کالاها استفاده می‌شود. ترانزیت هوایی برای هر دو نوع ترانزیت کاربرد دارد اما بیشتر برای ترانزیت خارجی کالا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بخش قابل توجهی از کالاها که در ترانزیت بین‌المللی کالا از طریق هواپیماهای باربری جابجا می‌شوند شامل مواد خوراکی و کشاورزی می شوند. دلیل این مساله این است که به جهت حفظ کیفیت و جلوگیری از فساد این کالاها لازم است تا در سریع‌ترین زمان ممکن از مبدأ به مقصد انتقال پیدا کنند. بنابراین یکی از مزیت‌های ترانزیت هوایی سرعت بالای انتقال و حمل و نقل کالاها است.

ترانزیت جاده‌ای

ترانزیت جاده‌ای (زمینی) به عنوان پرکاربردترین روش ترانزیت کالا شناخته می‌شود. هر ساله بیش از 600 میلیون تن کالا به وسیله این روش جابه‌جا می‌شود و 10 میلیون تن کالا نیز ترانزیت می‌شود. یکی از دلایل اصلی محبوبیت ترانزیت جاده‌ای هزینه کمتر آن نسبت به روش‌های دیگر است. به همین دلیل، ترانزیت جاده‌ای به عنوان یکی از روش‌های رایج و انعطاف‌پذیر در ترانزیت کالا محسوب می‌شود.

ترانزیت جاده‌ای دارای مزایای دیگری نیز است که عبارتند از:

برای انجام ترانزیت جاده‌ای نیازی به سرمایه‌گذاری بزرگ نیست و با هزینه کم می‌توان آن را انجام داد.

تردد کامیون و تریلی‌های حمل کننده کالا در تمامی مناطق کشور امکان‌پذیر است.

ترانزیت جاده‌ای برای کالاهایی که شرایط نگهداری خاصی ندارند (مواد غیر خوراکی) مناسبتر از روش‌های دیگر است.

زمان حرکت وسایل نقلیه (مانند کامیون یا تریلی) و بارگیری کالا قابل تنظیم است و می‌توان آن را متناسب با نیازهای فرستنده کالا تنظیم کرد.

واقعیت است که سرعت انتقال در ترانزیت جاده‌ای کمتر از ترانزیت هوایی است اما نسبت به ترانزیت ریلی و دریایی سرعت بالاتری دارد.

ترانزیت ریلی

رانزیت ریلی کالا دارای ویژگی‌هایی است که آن را از سایر روش‌های ترانزیت کالا متمایز می‌کند. یکی از ویژگی‌های مهم آن ایمنی و امنیت بیشتر است. در این روش خطوط ریلی و قطارهای باربری کالاهای فرستنده را دریافت کرده و به مقصد می‌رسانند. البته برای ترانزیت بین‌المللی کالا نیاز است زیرساخت‌های حمل و نقل ریلی بین دو کشور مبدأ و مقصد و همچنین کشورهای واسطه وجود داشته باشد. اما این روش نیز دارای معایبی است؛ برای مثال، امکان تحویل درب به درب اجناس وجود ندارد و به لحاظ انعطاف زمانی محدودیت‌هایی دارد.

ترانزیت دریایی

ترانزیت دریایی روشی عالی برای حمل و نقل کالاهای حجیم و بزرگ از کشور مبدأ به کشور مقصد از طریق کشتی‌ها است اما در کشور ما به دلیل عدم وجود بنادر دریایی مرزی این نوع ترانزیت انجام نمی‌شود.

پیشنهاد مطالعه: صادرات چرم

جمع بندی

ترانزیت، به طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شود: ترانزیت داخلی و ترانزیت بین‌المللی. این دسته‌بندی بستگی به مرزهای بین کشورها و نوع کالاهایی دارد که در ترانزیت بین دو کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد. روش‌های مختلفی برای ترانزیت کالا وجود دارد که شامل روش‌های هوایی، زمینی، دریایی و ریلی می‌شوند. هر یک از این روش‌ها مزایا و معایب خاص خود را دارند و بسته به شرایط و نیازهای موجود باید انتخاب شوند. لازم به ذکر است که در ترانزیت بین‌المللی جمع‌آوری تمامی مدارک مورد نیاز بسیار حائز اهمیت است.